İzmit Körfezi’nin temizlenmesi kapsamında deniz tabanından çıkarılan dip çamuru, seramik yapay resiflerin üretiminde kullanıldı. Kocaeli Üniversitesi öncülüğünde hazırlanan proje kapsamında 3 eser, 19 Eylül’de körfezin farklı noktalarında 8, 13 ve 16 metre derinliğe bırakılacak. Resiflerin deniz canlıları tarafından nasıl kullanılacağı ve su altındaki değişimi bir yıl boyunca bilimsel yöntemlerle takip edilecek.
Körfezden çıkarılan malzeme yeniden değerlendirildi
İzmit Körfezi’nde devam eden dip çamuru temizliği çalışmalarından elde edilen malzemenin yeniden kullanılmasına yönelik dikkat çekici bir proje hayata geçirildi. Deniz tabanından alınan ve doğrudan bertaraf edilmesi çeşitli zorluklar barındıran dip çamuru, proje kapsamında işlenerek seramik üretiminde kullanılabilecek bir yapıya dönüştürüldü.
“Kenar Etkisi” adı verilen çalışma, Kocaeli Üniversitesi yürütücülüğünde gerçekleştirildi. Projede Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Değirmendere Sualtı Topluluğu (DESSAT) da yer aldı.
Çalışmanın temel noktalarından birini, temizlik faaliyetleri sırasında denizden çıkarılan malzemenin farklı bir yöntemle değerlendirilmesi oluşturdu. Hazırlanan seramik malzeme, bu kez yeniden deniz ortamına yerleştirilecek yapay resiflerin üretiminde kullanıldı.
Sekiz sanatçı resifleri tasarladı
Projenin seramik ayağında Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden gelen 8 seramik sanatçısı görev aldı. Sanatçılar, hazırlanan dip çamurunu kullanarak deniz tabanına yerleştirilmek üzere farklı tasarımlara sahip eserler ortaya çıkardı.
Ortaya çıkan çalışmalar yalnızca sanatsal bir üretim olarak değil, aynı zamanda su altında canlıların tutunabileceği ve barınabileceği yüzeyler oluşturması amacıyla tasarlandı.
Böylece körfezin temizlenmesi sırasında deniz tabanından çıkarılan bir malzemenin, çeşitli işlemlerden geçirilmesinin ardından yeniden aynı ekosisteme kazandırılması hedeflendi.
Üç farklı derinlikte su altına bırakılacak
Projede hazırlanan 3 yapay resif için İzmit Körfezi’nde farklı derinliklerdeki noktalar belirlendi. Eserler, 19 Eylül’de düzenlenecek programla su altına indirilecek.
Resiflerin yerleştirileceği alanların derinlikleri ise 8, 13 ve 16 metre olarak belirlendi. Eserlerin deniz tabanına güvenli şekilde ulaştırılması için su altı paraşütü adı verilen özel bir sistemden yararlanılacak.
Bu uygulamayla farklı derinliklerde bulunan deniz canlılarının resiflerle kuracağı ilişkinin gözlemlenmesi ve yapıların su altındaki davranışlarının karşılaştırılması amaçlanıyor.
Projenin dikkat çeken yönlerinden biri de dip çamurunun yalnızca denizden uzaklaştırılması yerine yeniden değerlendirilerek farklı bir işleve kavuşturulması oldu.
Resiflerin gelişimi bir yıl boyunca izlenecek
Yapay resiflerin deniz tabanına yerleştirilmesiyle birlikte projenin bilimsel takip aşamasına geçilecek. Dalgıçlar belirli dönemlerde bölgeye giderek resifleri su altında inceleyecek.
Gerçekleştirilecek dalışlarda eserlerin fiziksel durumları görüntülenecek, zaman içerisinde yüzeylerinde meydana gelen değişimler kayıt altına alınacak. Bunun yanında farklı deniz canlılarının resiflere ne ölçüde tutunduğu ve yapıların canlılar tarafından kullanılıp kullanılmadığı da incelenecek.
Yaklaşık bir yıl sürmesi planlanan gözlem sürecinde elde edilen veriler bilimsel açıdan değerlendirilecek. Resiflerin dayanıklılığı, üzerinde oluşan canlı toplulukları ve yeni yaşam alanlarının meydana gelip gelmediği yapılacak çalışmalarla ortaya çıkarılacak.
Proje ekibi, elde edilen sonuçların yalnızca mevcut çalışma açısından değil, ileride gerçekleştirilebilecek benzer uygulamalar açısından da yol gösterici olmasını hedefliyor.
Başarılı sonuç alınırsa farklı bölgelere taşınacak
Değirmendere’de pilot uygulama olarak yürütülen çalışmanın sonuçları, gelecekteki uygulamalar açısından da önem taşıyor. Yapay resiflerin deniz ekosistemine olumlu katkı sağladığının bilimsel verilerle ortaya konulması halinde yöntemin daha geniş alanlarda uygulanması gündeme gelecek.
İlk aşamada Kocaeli sınırları içerisindeki farklı bölgelerde benzer çalışmalar yapılması planlanıyor. Uygun şartların bulunması durumunda ise elde edilen deneyimin başka bölgelerde de kullanılabilecek bir modele dönüştürülmesi amaçlanıyor.
Bu kapsamda bir yıl boyunca yapılacak gözlemler, projenin geleceği açısından belirleyici olacak.
Proje yalnızca resif çalışmasından oluşmuyor
“Kenar Etkisi” projesi, yapay resif uygulamasının yanı sıra deniz ve kıyı kirliliğine farklı sanat çalışmalarıyla dikkat çekmeyi de amaçlıyor.
Proje kapsamında kentin çeşitli noktalarından denize ulaşan atıkların görünür hale getirilmesi için iki dere ağzına sanatsal enstalasyonlar yerleştirildi. Bu çalışmalarla karadan denize taşınan atıkların çevre üzerindeki etkisine dikkat çekilmesi hedeflendi.
Çalışmanın başka bir bölümünde ise iklim değişikliğinin deniz canlıları üzerindeki etkisini anlatan bir sanat eseri hazırlandı. Eserde, denizden kente doğru ilerlemeye çalışan ancak bir köprünün altında sıkışan balık figürü kullanıldı.
Bu çalışmalarla çevre sorunlarının yalnızca bilimsel veriler üzerinden değil, sanat yoluyla da ele alınması amaçlanıyor.
Denizden çıkarılan atıklar performansa dönüştürüldü
Projenin bir diğer ayağında performans çalışmasına yer verildi. Oyunculuk bölümü öğrencileri ile bir performans sanatçısının katıldığı çalışmada, denizden çıkarılan çeşitli atıklar ve aynalar kullanıldı.
Performans aracılığıyla izleyicilerin deniz kirliliğiyle daha doğrudan bir ilişki kurması amaçlandı. Kullanılan malzemeler üzerinden insanların deniz ortamına bıraktığı atıkların oluşturduğu görüntü ve çevresel sonuçların izleyiciye aktarılması hedeflendi.
Böylece proje içerisinde bilimsel araştırma, seramik sanatı, performans ve çevre çalışmalarının bir araya getirilmesi sağlandı.
Dip çamurunun yeni kullanım alanı araştırılıyor
DESSAT Başkanı Murat Kulakaç da yapay resif uygulamasının dip çamurunun değerlendirilmesi açısından önemli bir çalışma olduğunu belirtti.
Kulakaç, uygulamanın başarılı olması durumunda dip çamurunun yapay resif üretiminde daha geniş ölçekte kullanılabilmesinin mümkün olabileceğini ifade etti. Deniz tabanında canlıların kullanabileceği yeni alanların oluşturulmasının ekosistem açısından önem taşıdığını belirten Kulakaç, projenin sonuçlarının yalnızca gözlemlerle değil, yapılacak bilimsel incelemelerle ortaya çıkarılacağını aktardı.
Bu nedenle resiflerin denize bırakılmasının ardından gerçekleştirilecek düzenli dalışlar projenin önemli aşamalarından biri olacak. Eserlerin zaman içerisindeki değişimi ve canlıların bu yapılara gösterdiği ilgi ölçülecek.
Körfezde su altı yaşamında değişim gözleniyor
Murat Kulakaç, 2004 yılından bu yana İzmit Körfezi’nde dalış yaptığını ve yıllar içerisinde körfezin su altındaki yapısında değişiklikler gözlemlediğini ifade etti.
Özellikle biyolojik ve ileri biyolojik arıtma çalışmalarının ardından deniz ekosisteminde bazı olumlu gelişmeler görüldüğünü belirten Kulakaç, dip çamuru temizliği sonrasında da deniz tabanındaki canlılıkta artış fark edildiğini söyledi.
Körfezde geçmişte daha az rastlanan bazı balık türlerinin sayısında artış görüldüğünü aktaran Kulakaç, yapay resiflerin de bu süreçte nasıl bir rol oynayacağının yapılacak bilimsel takip sonucunda anlaşılacağını belirtti.
Yeni yaşam alanlarının etkisi araştırılacak
İzmit Körfezi’nde gerçekleştirilecek yapay resif uygulaması, deniz tabanından çıkarılan dip çamurunun farklı bir yöntemle değerlendirilmesi açısından pilot bir çalışma niteliği taşıyor.
19 Eylül’de üç farklı derinliğe yerleştirilecek eserler, önümüzdeki bir yıl boyunca dalış ekipleri tarafından düzenli olarak takip edilecek. Resiflerin yüzeylerinde zaman içerisinde hangi canlıların oluşacağı, yapıların deniz ortamındaki dayanıklılığı ve çevresindeki ekosisteme sağlayacağı katkılar yapılacak incelemelerle değerlendirilecek.
Çalışmadan elde edilecek bilimsel verilerin olumlu sonuç vermesi halinde uygulamanın Kocaeli’de farklı noktalara yayılması ve ilerleyen süreçte uygun deniz alanlarına sahip başka bölgelerde de değerlendirilmesi planlanıyor.
Böylece İzmit Körfezi’nin temizlenmesi sırasında ortaya çıkan dip çamurunun, yeniden işlenerek deniz canlıları için potansiyel yaşam alanlarına dönüştürülmesi konusunda elde edilen deneyimin daha geniş kapsamlı çalışmalara aktarılması hedefleniyor.